محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1140
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
بيت 1 شد از زخمهء كاسه و زخم كوس * خدنگ اندر آن بيشه ها آبنوس كومه - [ بضم كاف وفتح ميم ] بمعنى نشيمن - گاه صياد وپاليزبان كه كازه نيز خوانند ( 1 ) . كونده - [ به وزن رونده ] چيزى باشد كه از گياه بافند چون دامى وكاء بدان كشند ( 2 ) . مثالش استاد لبيبى فرمايد : شعر من بر تو فكنه ظن نيكو * وابليس 2 ترا زره فكنده مانند كسى كه روز باران * بارانى پوشد از كونده كسينه - [ بكسر كاف و فتح سين ونون ] ريسمانى كه بردوك پيچيده باشند و آن را دكچى نيز گويند و در تحفه پوشه بضم باى فارسى و فتح سين مهمله نيز به اين معنى آمده ( 3 ) . كيله - پيمانه باشد ( 4 ) . مثالش شيخ سعدى گويد : بيت 1 چو در كيلهء جوامانت شكست * زانبار گندم فرو شوى دست كشفته - [ بضم كاف وشين وفتح تا ] پژمرده وپريشان وپراكنده شده ( 5 ) . مثال معنى اول استاد عبدالواسع جبلى فرمايد : بيت شكفته بدم چون به نيسان درخت * كشفته شدم چون بآبان گياه وخلاق المعانى نيز گويد 3 : بيت ندانم غنچه را بلبل چه گفته است * كه بس خونين دل وچهره كشفته است مثال معنى دوم نزارى قهستانى گويد : بيت 4 از نافهء نغوله كه هر جادلى دروست * عطار خانه ها همه درهم كشفته اى و فخرالدين گرگانى نيز گويد :
--> 1 - كلمه از " ك " است . 2 - " س " : وبليس . 3 - اين جمله و شعر بعد آن از " ك " است . 4 - " س " ندارد . ( 1 ) وازنى وعنف سازند ( برهان ) . ( 2 ) در برهان معنى خربزهء نا رسيده نيز دارد . ( 3 ) = فرموك . فروهه . ( 4 ) مأخود از عربى كيل بمعنى پيمانه است . ( از حاشيهء برهان ) . ( 5 ) اين معنى در برهان نيست اما بمعنى سوخته دارد .